In dit verband concludeert een grootschalig onderzoek dat de UCM in oktober 2013 heeft uitgevoerd – en waarvan een samenvatting is verschenen in *La Libre Entreprise* van 23 maart 2014 – dat meer dan 55 % van de bedrijven binnen vijf jaar zal worden overgedragen, en dat voor twee derde daarvan nog geen overnemer in zicht is. Bovendien wordt de overdracht aan derden (55,2 %) verkiezen boven een familielid (12 %). Deze cijfers zijn des te opvallender omdat al in 2006, volgens een studie van het Institut des Entreprises Familiales (IEF), een derde van de bedrijfsleiders ouder was dan 60 jaar en 80 % van de familiebedrijven in de loop van de volgende tien jaar van eigenaar zou veranderen, terwijl slechts 45 % deze overgang aan het voorbereiden was.

Moeten we hieruit dan concluderen dat er op dit gebied niets gebeurt? Niets is minder zeker. De afgelopen jaren zijn er enkele initiatieven ontstaan om de overdracht van bedrijven te vergemakkelijken. Zo bestaan er momenteel verschillende digitale platforms waar verkopers en kopers elkaar kunnen ontmoeten. Deze tool is uiteraard niet bedoeld om een perfecte match te vinden, maar stelt potentiële kopers vaak wel in staat om sneller doelbedrijven te vinden die aansluiten bij hun zoekprofiel. Hoewel het onderwerp van de overdracht van bedrijven vrij technisch blijft, moet worden toegegeven dat de informatie inmiddels op grote schaal beschikbaar is.

Talrijke symposia, persartikelen en websites bieden potentiële verkopers of kopers de mogelijkheid om zich te informeren. Er bestaan ook opleidingsprogramma’s, zoals de „Club des Repreneurs“, die de verschillende aspecten van de overname behandelen en kandidaten de mogelijkheid bieden om ervaringen uit te wisselen. Sowaccess, als coördinator van de bedrijfsoverdracht in het Waalse Gewest, speelt een leidende rol bij de meeste van deze initiatieven. De organisatie heeft ook specifieke financiële steunmaatregelen ingevoerd (Diagnostic Cession en Test Repreneur), waardoor men hulp kan krijgen om professionele begeleiding te ontvangen.

Wat zijn dan de belemmeringen voor de overdracht, waardoor zoveel bedrijven niet of slechts met moeite worden overgedragen? Hoe komt het dat sommige bedrijfsleiders hun kinderen afraden om het bedrijf over te nemen?

De oorzaken van deze mislukking zijn talrijk, maar het lijkt ons dat de grootste hindernis ligt in de afnemende aantrekkelijkheid van de functie van bedrijfsleider.

De zwakke financiële gezondheid van de over te dragen bedrijven is niemand ontgaan, en het UCM-onderzoek brengt dit duidelijk aan het licht. Vooral onze kleine bedrijven, die toch al over weinig kapitaal beschikken en weinig winstgevend zijn, zijn zwaar getroffen door de economische crisis. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, bevinden veel bedrijfsleiders zich in werkelijkheid in een precaire financiële situatie, gebukt onder schulden en fiscale en sociale verplichtingen. In moeilijke tijden is het eigen salaris vaak de eerste kostenpost waarop wordt bezuinigd. Tegenwoordig is het niet ongewoon dat de bedrijfsleider minder verdient dan zijn werknemers, niet alleen per uur, maar soms zelfs in absolute waarde.

Deze financiële stress gaat soms gepaard met grote ontmoediging door de administratieve complexiteit. In een kleine onderneming kan de bedrijfsleider zich de diensten van allerlei specialisten niet veroorloven en moet hij dus zelf het hoofd bieden aan talloze brieven, formulieren, controles, enz.

Bovendien moet worden toegegeven dat de begeleidingsstructuren voor bedrijfsoverdrachten eerder gericht zijn op het MKB dan op micro-ondernemingen. Zo houden de meeste overnamebureaus zich niet bezig met kleine bedrijven, waarvoor het werk hetzelfde is maar de vergoeding lager uitvalt. Ook overnemers zijn doorgaans op zoek naar bedrijven met een minimale omvang.

Het is dan ook verheugend dat de UCM, de woordvoerder van micro-ondernemingen en zelfstandigen, zich voor deze zaak inzet en deze op de agenda van onze volgende regering zet door concrete maatregelen voor te stellen. Zullen ze gehoord worden? Los van alle ideologische en politieke verdeeldheid moeten we ons realiseren dat we degenen moeten aanmoedigen die vandaag de dag nog steeds risico’s durven te nemen, schulden aangaan en hard werken. Zodat zij de vruchten daarvan kunnen plukken, ten voordele van alle belanghebbenden van de bedrijven die zij leiden.

Illustratie: Clou