Er zijn verschillende manieren om het personeel bij de overdracht van een onderneming te betrekken in het kapitaal van de onderneming.

Klassieke management buy-out (MBO).

De onderneming wordt overgedragen aan een of meer leidinggevenden, die het management voortzetten en tegelijkertijd aandeelhouders worden. De onderneming verandert echter niet fundamenteel van rechtsvorm of managementstijl.

Coöperatieve en participatieve vennootschappen (Scop).

Deze coöperaties onderscheiden zich doordat alle werknemers aandeelhouders zijn of dat zullen worden. Het personeel bezit de meerderheid van het kapitaal. De „Scop’s“ werken doorgaans volgens het principe van één persoon, één stem. Ze streven naar het tot stand brengen van democratie binnen het bedrijf. De macht, de risico’s en de winst worden eerlijk verdeeld. Zo wordt de jaarlijkse winst gedeeltelijk toegewezen aan de werknemers (in de vorm van winstdeling) en aan de werknemers-coöperatieleden (in de vorm van dividenden), zonder daarbij een toereikende reserve te vergeten om het eigen vermogen van de onderneming te versterken. Wanneer een coöperatielid uitstapt, krijgt hij zijn inleg terug, maar zonder meerwaarde.

De „Scop’s”, ontstaan in Frankrijk, waar het fiscale kader bijzonder aantrekkelijk is, beginnen ook in België op te komen. Onder impuls van de Union des Scop Wallonie-Bruxelles (Uscop) wordt informatie verspreid (**) en worden kandidaat-coöperatieleden begeleid bij de opzet van hun project.

In België kennen de „Scop’s“ geen specifiek wettelijk kader en vallen ze dus onder het bestaande juridische stelsel, waarbij vaak de vorm van de SCRL wordt gebruikt. De Waalse Regio heeft echter verschillende maatregelen ingevoerd om werknemerscoöperaties te stimuleren:

Brasero.

Deze maatregel, die al ongeveer twee jaar van kracht is, voorziet in een verdubbeling van de inleg voor elke euro die door een coöperatielid wordt ingebracht. De financiering wordt toegekend via de Sowecsom, een organisatie die zich toelegt op projecten op het gebied van de sociale en coöperatieve economie. Het project moet aan welomschreven criteria voldoen en met name zijn levensvatbaarheid kunnen aantonen. De coöperatieleden kopen dit aandeel na 5 tot 10 jaar terug (exit).

Portage.

Deze nieuwe regeling, die op 1 december 2016 van start is gegaan en nog steeds wordt geïmplementeerd, gaat nog een stap verder. De Sowecsom zal de inbreng van werknemers die daar zelf niet de middelen voor hebben, volledig financieren. Deze inbreng moet geleidelijk worden terugbetaald over een periode van 5 jaar.

-Garantie. Een derde steunmaatregel, eveneens gelanceerd op 1 december 2016, heeft tot doel een garantie van 75 % in te stellen voor een reeks microkredieten (tot 25.000 euro per coöperatielid-werknemer). Deze maatregel zal worden aangestuurd door Sowalfin, een ander financieel instrument van het Waals Gewest.

Het spreekt voor zich dat de werknemers het bedrijf goed kennen. Aangezien het risico op mislukking kleiner is, stelt deze formule zowel de bankier die de operatie financiert als de klanten en leveranciers gerust. De betrokkenheid van het personeel bij de bedrijfsstrategie kan ook de sociale cohesie en de werksfeer versterken. Ten slotte gaat het om een vorm van langetermijnsparen voor de betrokken huishoudens, die hun koopkracht zullen zien toenemen.

Aandeelhouderschap door werknemers kent echter ook enkele nadelen. Als sommige werknemers wel hebben geïnvesteerd en andere niet, of als de aandelen in waarde zijn gestegen, kan dit tot meningsverschillen of belangenconflicten leiden. Bij ernstige moeilijkheden binnen het bedrijf loopt de werknemer het risico niet alleen zijn baan, maar ook zijn spaargeld te verliezen. Het is daarom belangrijk om elk nieuw project goed te structureren.

Meer filosofisch gezien maakt de overdracht aan werknemers het mogelijk om de tegenstelling tussen kapitaal en arbeid weg te nemen. Sommigen beschouwen deze vorm van overdracht zelfs als de enige mogelijke. Zoals die ondernemer uit de Elzas die zijn boomverzorgingsbedrijf aan zijn medewerkers heeft geschonken, terwijl hij er zelf actief bleef als adviseur. Laten we erop vertrouwen dat deze initiatieven, naarmate ze zich vermenigvuldigen, een harmonieuzere ontwikkeling mogelijk zullen maken van onze economieën en van degenen die ze tot leven brengen.

(*) Bron: Europese Federatie voor Aandeelhouderschap door Werknemers (Feas)

(**) Voor meer informatie wordt er op 21 maart 2017 om 15.30 uur in Namen een symposium georganiseerd. Meer informatie vindt u op de Facebook-pagina van Uscop Wallonië-Brussel.