Als bevoorrechte waarnemer in het veld leek het ons nuttig om uit te leggen waarom aandeelhouders van rusthuizen hun instelling verkopen (zie onderstaand artikel) en om het verkoopproces en de gevolgen voor de verschillende betrokkenen te analyseren (zie volgend artikel). Deze artikelen hebben uitsluitend betrekking op de situatie in het Waals Gewest, aangezien de situatie van gewest tot gewest sterk verschilt.

We moeten vaststellen dat de beheerder van een familiebedrijf met talrijke moeilijkheden wordt geconfronteerd. Het combineren van de menselijke benadering die zo noodzakelijk is voor de begeleiding van het levenseinde, met een steeds zwaarder wordende normatieve en financiële druk, komt vaak neer op het kwadrateren van de cirkel.

Laten we de belangrijkste uitdagingen waar de beheerder mee te maken heeft, samenvatten:

  1. Overvloedige vraag. De vergrijzing van de bevolking leidt onvermijdelijk tot een groeiende vraag, waaraan helaas onvoldoende wordt voldaan. De rusthuizen, in alle regio’s en sectoren samen, hebben een bezettingsgraad van bijna 100 %. Dit tekort aan plaatsen is te wijten aan het moratorium dat in 1998 werd ingesteld. Met het oog op begrotingsbeheersing is in een akkoord tussen de federale overheid en de gemeenschappen het aantal bedden vastgesteld op 130.000 voor heel België, waarvan 49.000 voor Wallonië. Een bescheiden toewijzing in 2012 (612 bedden in het Waalse Gewest, wat neerkomt op een stijging van amper 1,2 %) heeft de vraag enigszins kunnen verlichten. Deze situatie heeft tot gevolg dat bewoners steeds later – gemiddeld boven de 80 jaar – en in slechtere gezondheid in een rusthuis terechtkomen. Het beheer van deze steeds zwaardere gevallen en de wachtlijsten is een eerste bron van stress
  2. Complexe regelgeving. Om zijn exploitatievergunning, afgegeven door de burgemeester op advies van het Waals Gewest, niet te verliezen, moet de beheerder van een rusthuis aan een groot aantal normen voldoen:- leiding: houder van het vereiste diploma;- personeel: afstemming van het medisch personeel op het aantal bewoners en hun mate van afhankelijkheid, nachtwaker, …; - brandveiligheid: brandwerende scheidingswanden, breedte van de deuren, branddetectiesysteem, dubbele vluchtwegen, …;- gebouw: grootte van de kamers, voldoende beglazing, toiletruimte, verpleegoproep, in hoogte verstelbaar bad, breedte van de gangen, …; - technische installaties: periodieke controle van de verwarming, de elektrische installatie, het branddetectiesysteem, de liften en zelfs het afvoersysteem;- zorg: verpleegpost, controle op medicijngebruik, opvolging van de zorg, …;- keuken: naleving van de HACCP-normen, inrichting van de keuken, traceerbaarheid van het voedsel, bekendmaking van de menu’s, … Deze normen zijn voortdurend in ontwikkeling. Begin dit jaar zijn de „Normen2015“ ingevoerd, die nieuwe eisen met zich meebrengen. De beheerder ziet zich genoodzaakt om de werking van zijn instelling periodiek te herzien en in sommige gevallen omvangrijke werkzaamheden uit te voeren. De onaangekondigde controles van het Waals Gewest zijn vaak een bron van ergernis, omdat er altijd wel iets op aan te merken valt, zelfs wanneer men zijn uiterste best doet om het tehuis goed te beheren
  3. Strikt financieel kader. De inkomsten van een rusthuis zijn afkomstig uit twee hoofdbronnen, die elk aan strikte regels onderworpen zijn. Enerzijds dekt het door het RIZIV toegekende forfaitaire bedrag de kosten voor het verzorgend personeel (verpleegkundigen, verzorgenden). Voor de referentieperiode (van 1 juli tot 30 juni) voorafgaand aan het lopende jaar wordt een nauwkeurige berekening gemaakt, waarbij rekening wordt gehouden met het aantal bewoners, hun zorgbehoefte (Katz-schaal) en de daadwerkelijke bedbezetting. Dit forfait, dat jaarlijks wordt vastgesteld, bepaalt het bedrag dat het RIZIV driemaandelijks aan het rusthuis uitbetaalt. Bij een tekort aan verplegend personeel worden zware sancties opgelegd, waardoor het forfaitair bedrag bijna tot nul wordt teruggebracht. Dit zet de beheerder ertoe aan voorzichtig te werk te gaan en te streven naar een licht overschot aan verplegend personeel.

De recente regionalisering van dit onderdeel van het RIZIV, naar aanleiding van de zesde staatshervorming, doet vrezen dat de forfaita's vanwege budgettaire beperkingen naar beneden zullen worden bijgesteld.

De andere inkomstenbron is de verblijfsprijs, die door de bewoner wordt betaald als „huur“ voor zijn kamer. Deze prijs, die sterk varieert van instelling tot instelling, wordt gecontroleerd door het ministerie van Economische Zaken, wat de mogelijkheid tot verhoging sterk beperkt. De verblijfskosten dekken vrijwel alle diensten van het rusthuis, waardoor de toeslagen die kunnen worden aangerekend (bijvoorbeeld: luiers, …) strikt beperkt zijn.

Dit financiële kader laat weinig ruimte voor creativiteit.

Wanneer de instelling in financiële moeilijkheden verkeert – en algemeen wordt aangenomen dat de rentabiliteitsdrempel van een rusthuis rond de 60-70 bedden ligt – welke opties staan er dan open voor de aandeelhouders? De verkoop van hun instelling is vaak, hoewel ze dat liever niet zouden willen, de enige redelijke oplossing.

In een volgend artikel zullen we ingaan op de verschillende vormen die deze verkopen kunnen aannemen, de gebruikte waarderingsmethoden en de gevolgen van deze verkooptransacties voor de bewoners en hun families.