• De vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (SRL), die de SPRL en de SCRL vervangt, wordt de standaard rechtsvorm, waarbij de aandeelhouders veel vrijheid krijgen bij de organisatie ervan. Het begrip kapitaal wordt afgeschaft, maar vervangen door een grotere betrokkenheid van de oprichters.
  • De naamloze vennootschap (SA) blijft bestaan en is voornamelijk bedoeld voor beursgenoteerde en grote ondernemingen, waarbij de mogelijkheid van een duaal bestuur door een raad van bestuur en een raad van toezicht wordt geformaliseerd.
  • De coöperatieve vennootschap (SC) is bedoeld voor wie daadwerkelijk een coöperatief doel nastreeft.
  • Ten slotte heeft de eenvoudige vennootschap, die de vennootschap naar gemeen recht vervangt, geen rechtspersoonlijkheid en is deze voornamelijk bedoeld voor vermogensrechtelijke constructies als alternatief voor onverdeeldheid.

Bepaalde bijzondere bepalingen van het Wetboek van Vennootschappen hebben een directe invloed op de overdracht van ondernemingen. We zullen in het bijzonder de situatie van de SRL’s onderzoeken, die de meest voorkomende rechtsvorm voor kleine ondernemingen zullen worden.

  • De goedkeuringsclausule is algemeen ingevoerd, maar is niet langer dwingend. Deze clausule bepaalt dat elke overdracht van aandelen onderworpen is aan de goedkeuring van de helft van de aandeelhouders, die 75 % van het kapitaal bezitten (na aftrek van de over te dragen aandelen), behalve wanneer de begunstigde een aandeelhouder, een echtgenoot, een kind of een ouder is.

Deze beperkende clausule, die van toepassing was op SPRL’s, wordt de standaardregeling voor SRL’s. In het „oude stelsel“ kon de goedkeuringsvereiste via de statuten worden aangescherpt, maar niet versoepeld of afgeschaft. Het is voortaan mogelijk voor SRL’s om in de statuten een min of meer beperkende clausule overeen te komen, of zelfs de goedkeuringsvereiste geheel af te schaffen. De wetgever heeft dus meer flexibiliteit willen bieden aan de aandeelhouders, die echter in geval van een geschil de verantwoordelijkheid voor hun keuze moeten dragen. Deze goedkeuringsclausule heeft gevolgen voor de financiering van overnames. Als de statuten geen vrije overdracht van aandelen toestaan, levert het verpanden ervan problemen op, terwijl dit een zekerheid is die doorgaans wordt geëist door de banken die de overname financieren. Dit struikelblok kan echter worden weggenomen door een statutenwijziging.

  • Het meervoudig stemrecht wordt vergemakkelijkt. Het belangrijkste doel is de oprichter van een start-up in staat te stellen kapitaal aan te trekken, terwijl hij zich een groter stemrecht voorbehoudt. Het dubbele of meervoudige stemrecht kan ook nuttig zijn voor wie de overdracht van zijn onderneming binnen de familie wil regelen, om de gelijkheid tussen de nakomelingen te waarborgen, terwijl een van hen (de feitelijke bestuurder) de zeggenschap over het bestuur behoudt. Opgemerkt moet worden dat de CSA een onderscheid maakt tussen enerzijds niet-beursgenoteerde vennootschappen, waar aandelen met meervoudig stemrecht in principe aan het aandeel zijn verbonden – en dus overdraagbaar zijn – en anderzijds beursgenoteerde vennootschappen, waar het dubbele stemrecht in principe verbonden is aan de hoedanigheid van aandeelhouder, die bij overdracht verloren gaat.
  • De procedure voor uitsluiting of terugtrekking blijft bestaan en wordt versoepeld. In geval van een aanhoudend geschil of ernstige onenigheid tussen de aandeelhouders is het mogelijk om de voorzitter van de ondernemingsrechtbank, die „in kort geding“ zitting houdt, te verzoeken om de eigen terugtrekking of de uitsluiting van de weerspannige aandeelhouder, mits er „geldige redenen“ bestaan. De wetgever heeft de bevoegdheid van de rechter aanzienlijk willen uitbreiden; deze kan bijvoorbeeld de goedkeuringsclausule terzijde schuiven of de in de statuten vastgestelde prijs herzien wanneer deze kennelijk onredelijk is. Hij kan ook uitspraak doen in aanverwante geschillen, zoals die met betrekking tot de eigendom van effecten, aandeelhoudersleningen, enz. De rechter kan zelfs een concurrentiebeding instellen of een bestaand concurrentiebeding aanscherpen, of zakelijke en persoonlijke zekerheden die ten gunste van de vennootschap zijn verstrekt, opheffen. Deze versterking van de bevoegdheden van de rechter, die uiteraard uitsluitend het maatschappelijk belang van de vennootschap als leidraad zal hebben, moet voorkomen dat aandeelhoudersconflicten vastlopen ten koste van de onderneming en haar personeel.

Met de invoering van deze belangrijke nieuwe regeling heeft de wetgever het wettelijk kader voor ondernemingen willen moderniseren en versoepelen, waarbij de reikwijdte ervan overigens is uitgebreid. Daarom is het meer dan ooit aan te raden om bij de oprichting van de vennootschap en bij elke wijziging in het aandeelhouderschap deskundig advies in te winnen. Er moet veel zorg worden besteed aan het opstellen van de statuten, zodat deze goed begrepen worden en de wil van de partijen weerspiegelen. Wanneer er meerdere categorieën aandeelhouders zijn, wordt het ten zeerste aanbevolen om een pact op te stellen, waarmee de statuten kunnen worden aangevuld met een niet-openbaar document.