Wat is de reden voor het bestaan van deze ietwat bijzondere clausule? Wat zijn de belangrijkste bepalingen ervan en wat zijn de gevolgen voor de partijen? De clausule inzake procesvoering is vooral bekend in het verzekeringsrecht. Hiermee wordt bedoeld „het feit dat de verzekeraar de beslissingen neemt met betrekking tot een gerechtelijke procedure die door de verzekerde is aangespannen of tegen hem is aangespannen” (*).
Zo besluit de verzekeraar, die vreest aansprakelijk te worden gesteld, de rechtszaak in eigen hand te nemen door zijn raadsman, de verdedigingsmiddelen enz. te kiezen. De verzekerde wordt dan praktisch buitenspel gezet, waardoor de verzekeraar in zijn plaats de beslissingen neemt. Om van toepassing te zijn, moet de clausule inzake procesleiding deel uitmaken van de verzekeringsovereenkomst. Vaak voorziet deze overeenkomst niet in een volledige afstand van de procesleiding door de verzekerde, aangezien dit zou betekenen dat de verzekeraar afstand doet van elk verhaalrecht jegens zijn cliënt. De overeenkomst bepaalt dan dat de zaak „in samenwerking“ tussen de partijen zal worden behandeld.
Deze onduidelijkheid leidt soms tot geschillen tussen de verzekeraar en zijn cliënt, waarbij de rechter moet bepalen of de verzekeraar de leiding over het proces daadwerkelijk op zich heeft genomen of niet. Indien dit het geval is, heeft hij afgezien van de mogelijkheid om de verzekerde aansprakelijk te stellen en zal hij derhalve de gevolgen van het geschil moeten dragen.
Bij de overdracht van een onderneming maakt de clausule inzake procesvoering deel uit van het mechanisme voor de uitvoering van de garantie voor activa en passiva (GAP). Ter herinnering: de GAP heeft tot doel dat de verkoper ten gunste van de koper garandeert dat alles „in orde“ is met betrekking tot de overgedragen onderneming: geen fiscale, sociale of commerciële problemen, geen geschillen, enz. De verwijzing naar de activa en passiva van de onderneming is bedoeld om ervoor te zorgen dat alle risico’s en problemen in de balans worden opgenomen, eventueel in de vorm van een voorziening, zodat er na de overdracht geen onaangename verrassingen zijn.
De GAP bestaat uit een opsomming van verklaringen – soms lang en saai – door de verkoper, maar ook uit een mechanisme voor de uitvoering van de garantie. Zo wordt bepaald hoe en binnen welke termijn de koper de verkoper op de hoogte moet stellen, op straffe van verval van de garantie. Wanneer de garantie wordt ingeroepen, kan de verkoper het oneens zijn met de vordering, en hij zal ongetwijfeld beter in staat zijn om hierop te reageren, aangezien de oorzaak van het geschil teruggaat tot de periode waarin hij de onderneming leidde. Het lijkt dan ook vrij logisch om de verkoper, die op grond van de GAP aansprakelijk wordt gesteld, de mogelijkheid te bieden zijn raadsman en zijn verdedigingsmiddelen te kiezen.
Dit principe geldt zowel voor gerechtelijke geschillen als op fiscaal of administratief gebied, zoals bijvoorbeeld bij een belasting- of sociale controle. De clausule kan de vorm aannemen van een volledige overdracht van de leiding van de procedure aan de verkoper, wat in zijn voordeel is. Net als in het verzekeringsrecht komen er echter ook hybride formules voor in overdrachtsovereenkomsten: de partijen zullen „samenwerken“ bij de verdediging, de verkoper kan „elk argument aanvoeren en bij de procedure worden betrokken“, of de verkoper krijgt de leiding over de procedure maar „mag geen aansprakelijkheid erkennen of een schikking treffen namens de vennootschap zonder de schriftelijke toestemming van de koper“. De koper zal immers een zekere mate van controle willen behouden om bijvoorbeeld te voorkomen dat het geschil de vennootschap nog grotere schade berokkent.
In alle gevallen komen de verdedigingskosten – volkomen logisch – ten laste van degene die de rechtszaak voert. De leiding over de rechtszaak bekrachtigt dus het aansprakelijkheidsbeginsel: wie betaalt, beslist. In de praktijk zijn er echter talrijke nuances, die van belang zijn wanneer ze van toepassing zijn. Aangezien de wil van de partijen in deze kwestie doorslaggevend is, wordt de formulering van deze clausule, net als vele andere elementen van de overdrachtsovereenkomst, onderhandeld.
De machtsverhoudingen en de vastberadenheid van elke partij om tot een akkoord te komen, zijn doorslaggevende factoren. Het is belangrijk om voldoende tijd en energie te steken in deze afsluitingsfase, die soms wat vervelend lijkt. Bovenal is het raadzaam om goed advies in te winnen, want hoewel het relatief zelden voorkomt dat er een beroep op de garantie wordt gedaan in combinatie met een geschil, beseft men op dat moment pas hoe belangrijk een goed opgestelde overeenkomst is. Zoals de reclame zegt: beter vooraf advies inwinnen dan achteraf.
* Blog van advocaat Jérôme Blanchetière, in Parijs
Artikel oorspronkelijk gepubliceerd in La Libre Économique door Tanguy della Faille, vennoot bij Fondaris, op 30-09-2017. Versie gepubliceerd/bijgewerkt op de website van Fondaris met toestemming van de auteur.
