Er zij op gewezen dat de verkoper, die vóór de verkoop liquide middelen onttrekt via een dividenduitkering, de bronbelasting moet betalen, die sinds 1 januari 2017 30 % bedraagt. Het is voor de verkoper dan ook behoorlijk verleidelijk om de liquide middelen in de vraagprijs voor de onderneming mee te rekenen, waarbij hij het aan de koper overlaat om deze middelen te onttrekken.

De overnemer beschikt immers over verschillende mogelijkheden wanneer hij een onderneming met liquide middelen overneemt.

Financiële bijstand. Een onderneming die over voldoende beschikbare reserves beschikt, kan haar liquide middelen aan haar moedermaatschappij lenen om deze te „ondersteunen“ bij de financiering van haar eigen overname, mits de procedure zoals vastgelegd in artikel 629 van het Wetboek van Vennootschappen strikt wordt nageleefd. Deze oplossing, in de volksmond „financiële bijstand“ genoemd, kent echter enkele nadelen. Het gaat in wezen om een tijdelijke oplossing, aangezien elke lening op een dag moet worden terugbetaald. Bovendien moet de lening door de begunstigde (dus de moedermaatschappij) worden vergoed en loopt deze vergoeding haaks op de normale geldstroom (van de doelonderneming naar de moedermaatschappij). Bovendien worden de bestuurders aansprakelijk gesteld door het mechanisme van financiële bijstand, wat niet zonder gevolgen is in geval van latere financiële moeilijkheden.

RDT-regeling. Indien de overnemer over een overnameholding beschikt, wat gebruikelijk is, kan hij een uitzonderlijk dividend (of superdividend) laten uitkeren tegen een gunstig belastingtarief. Deze regeling, die tot doel heeft de belasting op dividenden tussen vennootschappen van dezelfde groep te minimaliseren, staat bekend onder de benaming „definitief belaste inkomsten“ of RDT (CIR 92, art. 202-205). De RDT-regeling veronderstelt een deelneming van ten minste 10 %, een ononderbroken bezitsperiode van één jaar en dat de dochteronderneming aan een normaal belastingtarief (minimaal 15 %) is onderworpen. Het dividend is dan vrijgesteld van voorheffing bij de dochteronderneming, terwijl de holding 95 % belasting verschuldigd is over het vrijgestelde inkomen. In de praktijk komt dit vandaag neer op een belastingdruk van 1,7 % van het uitgekeerde dividend (5 % x Isoc van 33,99 %).

Onlangs is bij de omzetting van de Europese moeder-dochterrichtlijn in Belgisch recht (Wet van 1/12/2016, art. 3) een specifieke anti-misbruikbepaling ingevoerd die specifiek gericht is op het RDT-mechanisme. Deze bepaling stelt de belastingdienst in staat aan te tonen dat „deze handeling of dit geheel van handelingen niet authentiek is en tot stand is gekomen om, als hoofddoel of als een van de hoofddoelen, de aftrek van de bedoelde inkomsten te verkrijgen” (het gaat hier om de RDT’s).

Moeten we hieruit concluderen dat de belastingdienst transacties waarbij activa worden overgedragen, gevolgd door een dividenduitkering of financiële steun, zou kunnen aanvechten? Hoewel we op dit moment nog geen ervaring hebben met deze situatie, moeten we er toch aan herinneren dat er sinds 2012 een „algemene“ antimisbruikbepaling bestaat (CIR 92, art. 344, § 1). Hoewel deze slechts zelden wordt toegepast, dient ze daarentegen vaak als afschrikmiddel. Volgens het verslag van de voorbereidende parlementaire werkzaamheden en de toelichting van de minister van Financiën is het niet de bedoeling van de nieuwe anti-misbruikmaatregel om alle holdings als misbruikconstructies te beschouwen, maar uitsluitend kunstmatige constructies zoals passieve holdings zonder daadwerkelijke economische activiteit, en met name „conduit companies“. (Parlementair document, Kamer 2015-2016, nr. 54-2052/002, blz. 12).

Het lijkt ons duidelijk dat de te goeder trouw handelende koper, die een wettelijke bepaling toepast om overtollige liquide middelen uit een operationele vennootschap die hij zojuist heeft verworven, te onttrekken, niet kan worden bestraft. Daarentegen is het evenzeer evident dat constructies die specifiek gericht zijn op de belastingbesparing die door de RDT’s wordt geboden, in het vizier liggen.

De verkoop van liquide ondernemingen en interne meerwaarden zijn al lang belastbaar. Het is goed eraan te herinneren dat de vrijstelling van de meerwaarde op effecten in België alleen geldt indien deze wordt gerealiseerd in het kader van een „normaal beheer van een privévermogen“ (WIB 92, art. 90, 9°, 1e streepje).

Meer grensgevallen hebben betrekking op vennootschappen die bepaalde activa vóór de verkoop zouden hebben geliquideerd. Het vrijmaken van liquide middelen vóór of na de verkoop blijft dus meer dan ooit een onderwerp van discussie en moet met voorzichtigheid en onderscheidingsvermogen worden toegepast. Aangezien elk geval uniek is, wordt het advies van een belastingdeskundige meer dan ooit aanbevolen.