Wanneer het moment aanbreekt om een opvolger voor het bedrijf te vinden, geniet de familiale oplossing veel populariteit. Deze optie is een bron van trots voor de ouders en stelt alle betrokken partijen gerust, omdat ze perspectieven op lange termijn biedt en een garantie voor continuïteit vormt.

De overdracht binnen de familie kent echter enkele valkuilen die moeten worden vermeden:

  • Eerlijkheid. Als er meerdere kinderen zijn, hoe kan men dan degene die het bedrijf overneemt helpen zonder de anderen te benadelen? Hoe kan men ervoor zorgen dat deze overdracht geen spanningen binnen de familie veroorzaakt?
  • Vrijheid. Heeft de overnemer het karakter om deze zware verantwoordelijkheid op zich te nemen? Is het echt zijn keuze en heeft hij er goed over nagedacht? Hoe geef je hem voldoende ruimte en begeleid je hem tegelijkertijd?
  • Financiële zekerheid. Stelt deze keuze voor overdracht binnen de familie de ouders in staat om met een gerust hart naar de toekomst te kijken? Hebben ze een inkomen of kapitaal nodig om hun oude dag veilig te stellen?

Deze valkuilen zijn des te relevanter wanneer het familievermogen in het bedrijf is geïnvesteerd, wat vaak het geval is. De wens om een vorm van familiale rechtvaardigheid te respecteren botst dan met de wens om de overnemer te helpen.

Hier volgen enkele tips om deze complexe vergelijking op te lossen:

  • Geef uw bedrijf niet weg, maar verkoop het. De overdracht van het bedrijf kan gebeuren via schenking of via verkoop. De zeer gunstige fiscale regeling (*) voor schenkingen van familiebedrijven zet sommigen ertoe aan alleen deze optie te overwegen. Maar ook de verkoop van de aandelen van de vennootschap wordt niet belast. Bij een schenking moeten bepaalde voorwaarden worden nageleefd (behoud van werkgelegenheid, …). Bovendien leidt een schenking tot een vermogensongelijkheid die moeilijk te compenseren is wanneer er meerdere kinderen zijn. Ten slotte kan het ontbreken van een financiële tegenprestatie een obstakel vormen wanneer de ouders daar behoefte aan hebben.
  • Voer de transactie uit tegen normale marktvoorwaarden. Als de overdracht plaatsvindt tegen een normale prijs, gestaafd door een waardebepaling, is het risico op familiale spanningen kleiner.
  • Wees flexibel wat betreft de terugbetaling. Het uitstellen van de betaling van een deel van de prijs – ook wel verkoperskrediet genoemd – is een uitstekende manier om de overnemer te helpen zonder een onevenwicht binnen de familie te creëren. De periodieke aflossingen moeten goed worden afgestemd op de vrije cashflow van het bedrijf
  • Houd u aan het principe van gelijktijdige schenking aan de kinderen. Wanneer de ouders de verkoopprijs ontvangen, kunnen zij deze geheel of gedeeltelijk aan hun kinderen schenken. Als dit gelijktijdig met de overdracht gebeurt (bij de closing), kan dit bedrag dienen als eigen inbreng van de overnemer.
  • Overweeg een erfovereenkomst. Met dit instrument kan tijdens het leven van de ouders de definitieve instemming van de erfgenamen over de verdeling van de goederen worden verkregen.
  • Schakel een expert in bedrijfsopvolging in. Deze kan de waardering van het bedrijf uitvoeren, een financiële opzet voorstellen, helpen bij het verkrijgen van financiering en overdrachtsovereenkomsten opstellen. Als het om een erkende deskundige gaat, kunnen zijn honoraria worden gesubsidieerd (**)

De verkoop, in combinatie met een schenking van een deel van de prijs aan de kinderen en/of een uitgestelde betaling, maakt het mogelijk het evenwicht binnen het gezin te bewaren en tegelijkertijd de overnemer te helpen. Aangezien elke situatie anders is, is het raadzaam om de verschillende opties en de fiscale en vermogensrechtelijke gevolgen daarvan zorgvuldig te bestuderen, om zo de meest geschikte successieplanning op te stellen die de beste garanties biedt voor overeenstemming binnen de familie.

(*) 0% mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, die echter verschillen naargelang de regio waar het bedrijf is gevestigd. Meer informatie op https://www.notaire.be/donations/comment-donner/donation-dentreprise

(**) Dit steunsysteem is geregionaliseerd. In Wallonië kan 75% van de honoraria worden gesubsidieerd via de Chèques Entreprises.

Artikel oorspronkelijk gepubliceerd in La Libre Entreprise / La Libre Économique door Tanguy della Faille, vennoot bij Fondaris, op 16 februari 2023. Versie gepubliceerd/bijgewerkt op de website van Fondaris met toestemming van de auteur.