Eerste fase: de tegenstelling is rationeel en relatief beheerst

  • Spanning en verharding. De betrokkenen raken geïrriteerd, weigeren compromissen te sluiten en harden hun standpunten uit. Ze brengen eenzijdige argumenten naar voren en de toon wordt scherper.
  • Debat en polemiek. De discussies worden ruw. De betrokkenen gaan in de clinch, overdrijven uitspraken en proberen de tegenpartij uit balans te brengen. Men vervalt in generalisaties. Er ontstaat wantrouwen en woede-uitbarstingen zijn schering en inslag.
  • Overgang tot daad. De hoofdrolspelers zijn van mening dat de situatie vastzit en denken dat praten geen zin meer heeft. Ze zien elkaar als concurrenten. Actie wordt gezien als het enige antwoord op het gedrag van de ander. Men denkt de ander te kunnen laten toegeven en ontkent de eigen verantwoordelijkheid.

Tweede fase: de spanning richt zich op de relatie

  • Beelden en coalities. Het debat wordt zwart-wit: het gaat om winnen of verliezen. Het oorspronkelijke onderwerp van het geschil raakt op de achtergrond. Men valt de ander indirect aan door middel van ironie, laster en insinuaties. Het wordt onmogelijk om nog een positieve eigenschap bij de ander te zien en het beeld van de ander wordt stereotiep. De partijen proberen allianties te vormen om de tegenstander te destabiliseren.
  • Gezichtsverlies. Het beeld van de tegenstander verandert radicaal. Men is van mening dat het masker is afgevallen en dat men eindelijk zijn ware gezicht ziet: immoreel, ongezond, zelfs crimineel. Het debat verschuift naar het morele vlak. De tegenstander wordt gedemoniseerd: hij symboliseert het kwaad. Men voelt zich fysiek ongemakkelijk in zijn aanwezigheid. Alles is geoorloofd. Het wantrouwen is systematisch: elke geste wordt negatief geïnterpreteerd.
  • Dreigementen en strategieën. Men hanteert dreigementen om de tegenstander in de gewenste richting te dwingen. Het dreigement kan de vorm aannemen van een ultimatum of publiekelijk worden geuit (bijv. in de pers) om serieus genomen te worden. De partijen verliezen de controle over de gebeurtenissen en raken vervreemd van de werkelijkheid. Het conflict wordt complex en onbeheersbaar.

Derde fase: de confrontatie is destructief

  • Aanvallen met beperkte verwoesting. De tegenstander is een vijand geworden en bezit geen menselijke kwaliteiten meer. Men is van mening dat de eigen veiligheid op het spel staat en dat men de tegenstander moet aanvallen om te overleven. De aanvallen kunnen gericht zijn op financiële middelen, de juridische status of machtsmiddelen. Elke partij aanvaardt haar eigen schade, zolang de schade die de ander wordt toegebracht maar groter is.
  • Vernietiging van de ander. De aanvallen worden intensiever en richten zich op de vitale centra van de tegenstander. Het doel is de totale vernietiging van de vijand en de enige rem is het eigen voortbestaan.
  • Wederzijdse vernietiging. Het verlangen om de vijand te vernietigen is zo sterk dat zelfs het overlevingsinstinct geen belemmering meer vormt. De vijand moet koste wat het kost worden vernietigd. Faillissement, bankroet, gevangenisstraffen, lichamelijk letsel – niets doet er nog toe. Alle bruggen zijn verbrand; er is geen weg meer terug.

De escalatie van het conflict of de schaal van Glasl - La Libre

Geconfronteerd met zo’n afdaling naar de hel staan derden vaak machteloos. Bemiddeling is alleen denkbaar als de tegenstanders zich realiseren dat hun destructieve conflict nergens toe leidt en dat ze de ander nodig hebben om uit deze impasse te komen. Dit besef moet echter wel plaatsvinden voordat het conflict een punt van geen terugkeer heeft bereikt.

Zolang de hoofdrolspelers zich namelijk in de eerste fase bevinden, blijft een minnelijke schikking (win-win) mogelijk, omdat het beeld dat men van de ander heeft nog niet onherstelbaar is beschadigd. In de tweede fase is het conflict verhard en wil elke partij dat de ander er iets bij verliest (win-lose). Bemiddeling blijft in dit stadium mogelijk, maar het is absoluut noodzakelijk om een kader van wederzijds respect te creëren en geduldig te zijn, want emoties moeten plaatsmaken voor rede. Als de partijen in de derde fase (lose-lose) terechtkomen, is er geen overeenkomst meer mogelijk. Het is dus beter om geen wind te zaaien en zo een storm te oogsten.

Bronnen: Dit artikel is vrij geïnspireerd op de uitstekende blog van Thierry Noellec, bemiddelaar, die op zijn beurt verwijst naar het werk van Friedrich Glasl. De illustratie is afkomstig van Wikipedia.

Article initialement publié dans La Libre Économique par Tanguy della Faille, associé de Fondaris, le 28/03/2026. Version publiée/actualisée sur le site de Fondaris avec l’accord de l’auteur.