De overdracht van een bedrijfsvermogen is een relatief complexe transactie. Allereerst moeten de activa die worden overgedragen nauwkeurig worden omschreven: de bedrijfsmiddelen – machines, meubilair, voertuigen enz. die niet via leasing worden gehuurd –, de voorraad en de goodwill: handelsmerk, website, licenties, sleutelgeld… Het komt vrij zelden voor dat vorderingen en schulden worden overgedragen, maar het is mogelijk.
Ook contracten en verplichtingen worden overgedragen aan de nieuwe entiteit. Hetzelfde geldt voor het personeel. Klanten, leveranciers en andere partners moeten per aangetekende brief op de hoogte worden gesteld van de overdracht.
Om de overdracht tegen te kunnen stellen aan de belastingdienst, moet deze worden geïnformeerd volgens de procedure zoals vastgelegd in artikel 442 bis CIR/92. In de overeenkomst moet rekening worden gehouden met de antwoordtermijn (einde van de volgende maand) door middel van een opschortende voorwaarde. Ook moet worden nagegaan of het handelsfonds vrij is van bankregistraties: pandrecht op het handelsfonds of volmacht.
De toepasselijke belastingregeling is de vennootschapsbelasting over de meerwaarde die door de verkoop wordt gegenereerd. Indien het bedrijf is opgericht – en niet gekocht –, zal de meerwaarde volledig betrekking hebben op de goodwill. Voor de overige activa wordt rekening gehouden met de boekwaarde, dat wil zeggen de aanschaffingswaarde na aftrek van de afschrijvingen.
Bij de overdracht van een handelszaak komt de opbrengst van de verkoop in de onderneming terecht. Om de aandeelhouders hiervan te laten profiteren, moet er een dividenduitkering plaatsvinden (voorheffing van 15 % of 25 %) of moet de vennootschap worden geliquideerd (voorheffing van 10 % op het liquidatieoverschot).
De overdracht van de volledige handelszaak is niet onderworpen aan btw (art. 11 BTW-wet), in tegenstelling tot een gedeeltelijke overdracht. Zoals blijkt, moet een overdracht van een handelszaak zorgvuldig en grondig worden voorbereid. Anderzijds zijn de fiscale kosten van een dergelijke transactie niet te verwaarlozen. De koper heeft echter het voordeel dat hij de aankoopprijs kan afschrijven. Dit belangrijke fiscale voordeel rechtvaardigt vaak een hogere verkoopprijs.
Bij de verkoop van aandelen draagt de ondernemingsleider het eigendom van zijn onderneming, met alles wat daaronder valt, geheel of gedeeltelijk over. De opbrengst van de verkoop wordt, na aftrek van belastingen, aan zijn privévermogen toegevoegd, aangezien de meerwaarde voor natuurlijke personen in België niet belastbaar is. De overnemer kan de verkoopprijs echter niet afschrijven en zal daarom de belaste winsten uit de vennootschap moeten halen om zijn aankoopprijs terug te betalen. De verkoop van aandelen is bovendien eenvoudiger uit te voeren. De vennootschap zet haar activiteiten voort, behoudt haar personeel, haar contracten, haar kredieten… In feite verandert er niets, behalve de eigenaar. Aangezien de overdracht van aandelen onderhands kan plaatsvinden, is de enige officiële bekendmaking de wijziging van de bestuursorganen (publicatie in het „Belgisch Staatsblad“).
Het overgrote deel van de bedrijfsoverdrachten in België verloopt via de verkoop van aandelen. Dit is voornamelijk te verklaren door de eenvoud van de uitvoering.
Het valt te hopen dat de Belgische overheid de regeling, die sommigen ten onrechte als te voordelig beschouwen, niet ter discussie zal stellen. Dit voor de verkoper aantrekkelijke belastingstelsel vormt namelijk juist een nadeel voor de koper, die de aftrekbaarheid van de verkoopprijs verliest. Een belasting op de meerwaarden van aandelen zou een rem kunnen zetten op de overdrachtstransacties, die al onder druk staan door de financiële crisis, en de continuïteit van talrijke familiebedrijven in gevaar kunnen brengen.
Anderzijds is de verkoop van de handelszaak volkomen zinvol wanneer bepaalde activa (bijvoorbeeld onroerend goed) die deel uitmaken van de vennootschap niet worden overgedragen of wanneer de vennootschap risico’s met zich meebrengt die de koper niet wil nemen. Sommige kopers zijn overigens alleen geïnteresseerd in de overname van een handelszaak, om de activiteit in één enkele rechtspersoon te concentreren.
Illustratie: Clou
Artikel oorspronkelijk gepubliceerd in La Libre Entreprise door Tanguy della Faille, vennoot bij Fondaris, op 4 juli 2009. Versie gepubliceerd/bijgewerkt op de website van Fondaris met toestemming van de auteur.
